Natarelle - Een website over familiale borst-en eierstokkanker

1. Drie vormen in het voorkomen van borstkanker

a.	Sporadische borstkanker: 80% van alle borstkankers. Sporadisch betekent dat er in de familie geen verhoogd voorkomen van borstkanker is als men vergelijkt met het bevolkingsrisico (1 op 9 Vlaamse vrouwen krijgt borstkanker, meestal boven 50 jaar).
b.	Familiale borstkanker: 15% van alle borstkankers. In deze families komt borstkanker vaker voor dan bij 1 vrouw op 9 en ook op jongere leeftijd (onder 50 jaar). In de stamboom wordt hier geen duidelijk overervingspatroon van een mogelijke BRCA-mutatie gezien. Toch wordt in 20 tot 30% van deze families wel een BRCA-mutatie aangetoond; meestal in kleine families of in families waar er veel overerving is langs mannelijke verwanten.
c.	Erfelijke borst- en eierstokkanker: 5% van alle borstkankers. In de stamboom van deze families wordt een duidelijk overervingspatroon gezien. In 70 tot 80% van deze families kan men een mutatie aantonen in een BRCA-gen (BReast CAncer gen). Dit is een afwijking in het DNA (het genetisch materiaal) die doorgegeven kan worden van moeder op kind of van vader op kind. Elk kind van een persoon met een mutatie in een BRCA-gen heeft 50% kans om deze mutatie over te erven. De BRCA-genmutatie kan zowel aan dochters als aan zonen worden doorgegeven. In een aantal families blijft het genetisch defect echter onbekend.

2. Erfelijke borst- en eierstokkanker

Ons erfelijk materiaal met de erfelijke informatie bevindt zich in de kern (= nucleus) van de cel.

Celkern (=nucleus)

In de delende celkern gaat het tot dan toe weinig gestructureerd kernmateriaal zich organiseren in 46 staafvormige lichaampjes (chromosomen) die na kleuring zichtbaar worden. Met behulp van speciale kleuringstechnieken kan men volgens vastgelegde criteria de chromosomen rangschikken en in detail analyseren. Een gerangschikte chromosomenkaart noemt men een karyotype.

Karyotype (= gerangschikte chromosomenkaart)

Chromosomen zijn de dragers van de genen. Deze genen bepalen de genetische code en daarmee onze erfelijke eigenschappen. Ieder van ons heeft zo’n 30 000 genen in zijn of haar erfelijk materiaal. Van elk gen hebben wij twee exemplaren (gelegen op homologe chromosomen): één is afkomstig van moeders zijde, het andere van vaders zijde.

DNA-streng

Het vermoeden dat een genetische afwijking borst- en eierstokkanker kan veroorzaken werd bevestigd toen wetenschappers in getroffen families afwijkingen ontdekten in het BRCA1-gen (in 1993) en het BRCA2-gen (in 1995). In de namen van deze genen staat ‘BR’ voor ‘breast’ en ‘CA’ voor ‘cancer’. Het BRCA1-gen (op chromosoom 17) en BRCA2-gen (op chromosoom 13) helpen in hun normale vorm kanker te voorkomen. Maar, wanneer iemand een foutje (= mutatie) in het BRCA1- of BRCA2- gen draagt, doet het gen zijn werk niet goed meer, waardoor die persoon een beduidend hoger risico op het ontwikkelen van verschillende vormen van kanker heeft. (zie beneden: tabel)

Niet alle personen die drager zijn van een BRCA1- of BRCA2-mutatie zullen kanker ontwikkelen, maar het risico is wel sterk verhoogd. Het risico op borstkanker is bijna even hoog voor beide genen. Bij vrouwen met een mutatie in het BRCA2-gen is het risico op eierstokkanker niet zo hoog als bij een BRCA1-mutatie. Deze risico’s werden berekend uitgaande van studies van families met een hoog risico en individuele risico’s kunnen daardoor alsnog verschillen.

Borstkanker veroorzaakt door een BRCA1- of BRCA2-mutatie treedt meestal op
jonge leeftijd op. (onder 50 jaar).

Bij iemand die drager is van een mutatie in het BRCA1- of BRCA2-gen zit deze afwijking in alle cellen van het lichaam, dus ook in de voortplantingscellen (de eicel bij de vrouw en de zaadcellen bij de man). Daarom kan deze afwijking worden doorgegeven aan de nakomelingen.

Tabel: Risico op borst- en eierstokkanker (cumulatief risico op 70 jaar)
BRCA1
borstkanker (bij vrouw)	Tot 85%
eierstokkanker	Tot 63%
prostaatkanker	8%
darmkanker	6%
BRCA2
borstkanker (bij vrouw)	Tot 86%
borstkanker (bij man)	5%
eierstokkanker	Tot 27%

N.B. Deze risicopercentages moeten met voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. Niet alle studies geven dezelfde percentages weer.